Ông Lê Nguyễn Nhật Chuyên, Khối Nghiên cứu Phân tích, Maybank Investment Bank (MSVN) nhận định, rủi ro kép mà giới đầu tư đang lo ngại, chính là chi phí vận chuyển và giá dầu thô cực kỳ nhạy cảm với các gián đoạn tại Vùng Vịnh. Và bất kỳ sự căng thẳng kéo dài nào cũng có nguy cơ đẩy trực tiếp vào động lực lạm phát toàn cầu.
Theo MSVN, biến động này định hình lại kỳ vọng về lộ trình lãi suất, triển vọng tăng trưởng và định giá tiền tệ, bao gồm cả Việt Nam. Thị trường đang chuyển từ "Rủi ro vận tải" (transport risk) sang lo ngại về "Rủi ro hủy hoại nguồn cung" (supply destruction risk) sau vụ tấn công nhà máy lọc dầu Ras Tanura tại Saudi Arabia.
Phân hóa cơ hội tại nhóm cổ phiếu dầu khí Việt Nam
Dựa trên dữ liệu lịch sử giai đoạn 2012–2026, MSVN thống kê hiệu suất của nhóm dầu khí và hoá chất trong các thời điểm căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến giá dầu Brent tăng trên 5% trong thời gian ngắn. Kết quả cho thấy cả hai nhóm ngành đều phản ứng tích cực với biến động giá dầu, tuy nhiên mức độ và độ bền xu hướng có sự khác biệt đáng kể.
Nhóm cổ phiếu dầu khí thường ghi nhận mức tăng mạnh ngay trong tuần đầu tiên sau khi giá dầu bứt phá. Đà tăng tiếp tục được duy trì trong khoảng 2 tuần kế tiếp. Tuy nhiên, nhóm này thường đạt đỉnh sau khoảng 3 tuần, sau đó chịu áp lực chốt lời gia tăng và bước vào giai đoạn điều chỉnh hoặc tích lũy.
Nhóm cổ phiếu hoá chất có phản ứng ban đầu chậm hơn so với dầu khí, nhưng xu hướng tăng lại bền vững hơn. Giá cổ phiếu thường duy trì đà đi lên tương đối ổn định trong khoảng 6–7 tuần trước khi xuất hiện nhịp điều chỉnh.
| |
Diễn biến nhóm cổ phiếu dầu khí và hóa chất khi xung đột xảy ra. Nguồn: Maybank IBG Research |
Nhìn chung, nhóm dầu khí có xu hướng phản ứng nhanh và mạnh hơn trong ngắn hạn.
Ông Chuyên cho biết, giai đoạn này mang theo rủi ro hệ thống tương đương với các cuộc chiến tranh thuế quan, xét đến khả năng gây bất ổn cho thị trường năng lượng và tăng trưởng toàn cầu. Mặc dù kịch bản cơ sở vẫn là sự leo thang trong tầm kiểm soát và tiến tới đàm phán cuối cùng, nhưng rủi ro về việc phong tỏa eo biển Hormuz là không thể loại trừ. Đối với Việt Nam, triển vọng phụ thuộc hoàn toàn vào quỹ đạo năng lượng toàn cầu: sự ổn định sẽ giúp duy trì lộ trình vĩ mô hiện tại, trong khi sự leo thang sẽ buộc phải tái lập các kỳ vọng về lạm phát, lãi suất và tỷ giá (FX).
| |
Nguồn: Maybank IBG Research |
Với nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán, ông Chuyên lưu ý sẽ có phân hóa rủi ro tại các tổ hợp Lọc hóa dầu (Refinery Unit).
Cụ thể, có sự khác biệt về nguồn nguyên liệu đầu vào (Feedstock) quyết định khả năng chống chịu của hai "ông lớn" ngành lọc dầu:
Nghi Sơn (NSRP) - Rủi ro cao: Phụ thuộc trọng yếu vào dầu thô nhập khẩu từ Kuwait (Trung Đông). Bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz hoặc các cuộc tấn công vào hạ tầng vùng Vịnh đều trực tiếp đe dọa khả năng duy trì vận hành liên tục.
Bình Sơn (BSR) - Khả năng thích ứng tốt: Nhờ chiến lược đa dạng hóa giỏ dầu (Sweet & Sour), BSR tận dụng nguồn dầu ngọt trong nước (Bạch Hổ) kết hợp nhập khẩu từ Đông Nam Á, châu Phi và Saudi Arabia. Khả năng linh hoạt trong phối trộn giúp BSR giảm thiểu rủi ro từ một khu vực địa lý duy nhất.
| |
| Giá cước tàu chở dầu thô cỡ rất lớn tăng mạnh |
Lưu ý, giá dầu đang phản ánh chi phí bảo hiểm và cước tàu tăng cao do phải thay đổi lộ trình. Nếu các đòn tấn công nhắm thẳng vào các mỏ dầu hoặc nhà máy lọc dầu lớn (như Ras Tanura), thế giới sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt sản lượng thực tế, đẩy giá dầu vào trạng thái "Parabolic" (tăng phi mã).
MSVN dựa trên khả năng tự chủ chuỗi giá trị và vị thế trong ngành, mức độ hưởng lợi/thiệt hại được phân lớp như sau:
| Nhóm tác động |
Doanh nghiệp |
Quan điểm |
| Hưởng lợi trực tiếp (Upstream & Supply Chain) |
PVS, PVD |
Giá dầu cao thúc đẩy hoạt động E&P (thăm dò & khai thác) trong nước. Nhu cầu dịch vụ kỹ thuật dầu khí tăng mạnh. |
| Tự chủ nguồn cung (Integrated) |
BSR, DCM, DPM |
Tự chủ nguyên liệu đầu vào và sở hữu năng lực sản xuất nội địa giúp bảo vệ biên lợi nhuận khi giá đầu ra tăng theo giá thế giới. |
| Hưởng lợi ngắn hạn (Inventory Effect) |
PLX |
Hưởng lợi từ giá trị hàng tồn kho giá thấp (Inventory Gain). Tuy nhiên, rủi ro nằm ở áp lực tỷ giá và chi phí vận tải tăng cao ở giai đoạn sau (Sướng trước khổ sau). |
| Trung tính / Thận trọng |
GAS |
Cơ chế giá khí thường có độ trễ và chịu sự điều tiết, giá dầu cao có thể làm tăng chi phí đầu vào cho mảng khí nhập khẩu (LNG). |
| Bất lợi (Downstream) |
BFC (Phân bón) |
Không tự chủ được nguyên liệu, phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu sẽ khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt khi giá vốn tăng nhanh hơn giá bán. |
Chuyên gia MSVN khuyến nghị theo dõi:
Chỉ số Crack Spread: Theo dõi biên lợi nhuận lọc dầu để đánh giá hiệu quả thực tế của BSR.
Diễn biến tại eo biển Hormuz: Bất kỳ động thái quân sự nào tại đây sẽ là điểm kích hoạt kịch bản "Supply Destruction".
Tỷ giá USD/VND: Áp lực nhập khẩu lạm phát sẽ ảnh hưởng đến chi phí tài chính của các doanh nghiệp thâm dụng vốn USD.