Bùng nổ doanh số
Thị trường ô tô điện tại Việt Nam đang ghi nhận đà tăng trưởng mạnh. Vừa qua, VinFast công bố đã bàn giao 17.955 xe ô tô điện các loại cho khách hàng tại Việt Nam trong tháng 6/2026, nâng tổng số xe bán ra kể từ đầu năm lên 115.916 xe, tăng 72% so với cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam, một hãng xe vượt qua được cột mốc 100.000 xe bán ra chỉ trong 6 tháng. Đây cũng được xem là kết quả kinh doanh chưa từng có tiền lệ đối với một thương hiệu ô tô tại Việt Nam.
Cùng thời điểm, doanh số xe Hybrid Electric của Toyota Việt Nam (TMV) trong tháng 6/2026 đạt 1.894 xe, tăng 89% so với tháng liền trước, phản ánh xu hướng người tiêu dùng Việt đang dần chuyển sang các dòng xe điện hóa nhờ lợi ích tiết kiệm nhiên liệu và thân thiện môi trường, mà không phải thay đổi nhiều thói quen sử dụng.
Sự dịch chuyển này không chỉ diễn ra ở Việt Nam. Tại Trung Quốc, số liệu của Hiệp hội Định phí bảo hiểm cho thấy, đến năm 2025, ngành bảo hiểm nước này đã bảo hiểm cho hơn 43,58 triệu xe năng lượng mới, tăng 40,1% so với năm 2024, với doanh thu phí bảo hiểm đạt 190 tỷ nhân dân tệ. Đáng chú ý, số dòng xe có tỷ lệ tổn thất vượt 100% cũng tăng lên 143 loại, cho thấy áp lực bồi thường đi kèm với đà tăng trưởng của xe điện.
Về cơ bản, xe điện khác với xe xăng thông thường khi dựa vào hệ thống pin điện áp cao, hệ thống truyền động điện, bộ điều khiển điện tử và các tính năng lái xe ngày càng phụ thuộc vào phần mềm - tất cả đều chiếm tỷ lệ đáng kể trong giá trị xe. Những khác biệt này đặt ra các cân nhắc về quyền sở hữu khác biệt so với xe động cơ đốt trong, đặc biệt khi xe điện dần trở thành lựa chọn mặc định của nhiều người lái xe. Khi việc sử dụng xe điện trở nên thường xuyên hơn, bảo hiểm được xem là đóng vai trò nền tảng trong việc hỗ trợ sự thay đổi tư duy này.
Trong khi thị trường xe điện phát triển nhanh, mức độ sẵn sàng của ngành bảo hiểm trong nước cho các dịch vụ đi kèm vẫn ở giai đoạn đầu. Việc chuyển sang mô hình “dịch vụ toàn diện” cho xe điện được đánh giá là xu hướng đúng, song phần khả thi nhất với năng lực hiện tại của doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam chủ yếu dừng ở việc chủ động hợp tác với các đơn vị cứu hộ để triển khai dịch vụ cứu hộ khi xe hết điện.
Bài toán cho bảo hiểm xe điện
Một sản phẩm bảo hiểm xe điện không chỉ đơn thuần là bổ sung quyền lợi bảo hiểm pin. Đặc tính của phương tiện điện hóa đòi hỏi phạm vi bảo hiểm phải được thiết kế riêng cho các rủi ro phát sinh trong suốt vòng đời sử dụng.
Sự tăng trưởng mạnh của thị trường ô tô điện đang kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các giải pháp bảo hiểm chuyên biệt. So với xe sử dụng động cơ đốt trong, xe điện có cấu trúc rủi ro hoàn toàn khác khi giá trị tài sản tập trung vào hệ thống pin điện áp cao, mô-tơ điện, bộ điều khiển, phần mềm và các thiết bị điện tử.
Chỉ riêng bộ pin đã chiếm khoảng 30-50% giá trị chiếc xe. Khi xảy ra va chạm, ngập nước hoặc sự cố nhiệt, chi phí thay thế pin có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí khiến xe bị tổn thất toàn bộ. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mưa lớn và ngập úng thường xuyên tại Việt Nam, những rủi ro này càng được các chủ xe quan tâm, kéo theo nhu cầu về một sản phẩm bảo hiểm có phạm vi bảo vệ toàn diện hơn so với xe truyền thống.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm đã có quy định rất rõ ràng trong quy tắc bảo hiểm đối với pin xe điện như không bảo hiểm pin không chính hãng, không bảo hiểm tổn thất pin không đi kèm tổn thất xe, không bảo hiểm các trường hợp cháy do quá tải, đoản mạch, tự đốt nóng và áp dụng khấu hao theo thời gian sử dụng…
Ngoài ra, dựa trên dữ liệu do công ty bảo hiểm Warrantywise thu thập tại Anh, các lỗi liên quan đến hệ thống điện, hao mòn hệ thống treo và thậm chí cả bộ ắc quy 12V xuất hiện thường xuyên hơn nhiều so với các lỗi liên quan đến bộ pin cao áp.
Theo một số doanh nghiệp bảo hiểm, đến nay, thị trường Việt Nam chưa có nhà bảo hiểm nào phát triển sản phẩm bảo hiểm vật chất dành riêng cho ô tô điện, phần lớn vẫn áp dụng quy tắc bảo hiểm xe cơ giới hiện hành và bổ sung thêm điều khoản bảo hiểm pin như một quyền lợi mở rộng. Đây là giải pháp phù hợp trong giai đoạn đầu của thị trường, nhưng chưa phản ánh đầy đủ các đặc tính rủi ro của phương tiện điện hóa.
Sự thận trọng của các doanh nghiệp bảo hiểm là điều dễ hiểu. Xe điện là phân khúc mới, trong khi dữ liệu thống kê về tần suất tổn thất, tuổi thọ pin, chi phí sửa chữa hay giá trị bồi thường chưa đủ lớn để xây dựng mô hình định phí chính xác. Đặc biệt, doanh nghiệp bảo hiểm hiện vẫn phải định phí chủ yếu dựa trên các giả định, bởi chưa được tiếp cận những dữ liệu quan trọng từ nhà sản xuất như chỉ số sức khỏe pin, số chu kỳ sạc - xả, nhiệt độ vận hành... Đây đều là những thông tin có ý nghĩa quyết định trong việc đánh giá xác suất hư hỏng và chi phí bồi thường của xe điện.
Bên cạnh đó, nhiều công nghệ quản trị rủi ro đang được các doanh nghiệp bảo hiểm quốc tế áp dụng như telematics, trí tuệ nhân tạo phân tích hành vi lái xe hay giám sát tình trạng pin theo thời gian thực… chưa được triển khai rộng tại Việt Nam. Trong khi đó, dữ liệu từ xe điện giữa các hãng sản xuất cũng chưa được chuẩn hóa và cơ chế chia sẻ dữ liệu cho doanh nghiệp bảo hiểm còn rất hạn chế. Điều này khiến doanh nghiệp khó phân loại rủi ro theo từng khách hàng và buộc phải áp dụng phương pháp định phí truyền thống dựa trên thông tin phương tiện và lịch sử bồi thường, thay vì dựa trên mức độ sử dụng thực tế của từng chiếc xe.
Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, đại diện một doanh nghiệp bảo hiểm cho hay, một sản phẩm bảo hiểm xe điện không chỉ đơn thuần là bổ sung quyền lợi bảo hiểm pin. Đặc tính của phương tiện điện hóa đòi hỏi phạm vi bảo hiểm phải được thiết kế riêng cho các rủi ro phát sinh trong suốt vòng đời sử dụng như sự cố trong quá trình sạc, hư hỏng bộ sạc và trạm sạc tại nhà, rủi ro đối với hệ thống điện áp cao, cứu hộ khi xe hết điện, giám định sức khỏe pin, cũng như mô hình định phí dựa trên hành vi lái xe và dữ liệu vận hành thực tế. Đây là những quyền lợi mà các sản phẩm bảo hiểm ô tô hiện nay chưa bao quát đầy đủ.
Để phát triển được một sản phẩm như vậy, doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ cần năng lực thiết kế sản phẩm, mà còn phải có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực bảo hiểm xe cơ giới, đủ dữ liệu bồi thường để kiểm soát rủi ro, cùng mạng lưới gara, đơn vị cứu hộ và giám định rộng khắp nhằm xử lý những tổn thất có tính chuyên biệt của xe điện. Đồng thời, việc hợp tác chặt chẽ với các hãng sản xuất ô tô, đơn vị sửa chữa và nhà cung cấp dịch vụ sạc sẽ là điều kiện tiên quyết để khai thác dữ liệu, kiểm soát chi phí bồi thường và nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Một số doanh nghiệp bảo hiểm cũng cho rằng, trong bối cảnh xe điện đang trở thành xu hướng tất yếu của ngành ô tô, khoảng trống lớn nhất của thị trường Việt Nam không còn nằm ở nhu cầu, mà ở sản phẩm. Việc xây dựng một gói bảo hiểm chuyên biệt dành riêng cho xe điện, với mô hình định phí dựa trên dữ liệu và phạm vi bảo vệ phù hợp với đặc tính của phương tiện điện hóa sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp bảo hiểm quản trị rủi ro hiệu quả hơn, mà còn đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ sinh thái giao thông xanh.