Khối doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng áp đảo
Theo bà Võ Thị Phương Anh, Tổng giám đốc Coface Vietnam - thành viên của Tập đoàn Bảo hiểm tín dụng Coface (Pháp), dư địa thị trường bảo hiểm tín dụng thương mại Việt Nam còn rất lớn, khi mà tỷ lệ các giao dịch thương mại (đặc biệt là giao dịch trả chậm (bao gồm cả giao dịch thương mại trong nước và xuất khẩu) có cơ chế bảo vệ rủi ro tín dụng bằng bảo hiểm tín dụng thương mại mới chỉ đạt gần 2% tính đến nay. Trong khi đó, sản phẩm bảo hiểm này đã giúp nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu được bảo vệ để tránh nợ xấu, chậm thanh toán, rủi ro địa chính trị, rủi ro trước khi giao hàng…
“Trong năm qua, một trong những khách hàng của của chúng tôi trong mảng xuất khẩu hàng may mặc đã giảm tối đa thiệt hại từ việc phá sản của một người mua lâu năm có trụ sở tại Bỉ và Hồng Kông (Trung Quốc). Nhờ có gói bảo hiểm của Coface mà khách hàng được cảnh báo sớm và bồi thường. Coface đã có cảnh báo sớm và thông báo giảm điểm rủi ro tín dụng của người mua, giúp doanh nghiệp Việt Nam kịp thời có điều chỉnh phù hợp”, bà Phương Anh nói và cho biết thêm, với số nợ quá hạn không thể thu hồi, Coface đã bồi thường 90% giá trị tổn thất, giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền để trả lương người lao động và thanh toán cho nhà cung cấp nguyên liệu, tránh được hiệu ứng phá sản dây chuyền.
CEO Coface Vietnam cũng nhấn mạnh rằng, bảo hiểm tín dụng thương mại không chỉ là một gói bảo hiểm để khi có tổn thất thì được bồi thường, mà còn là một công cụ có ý nghĩa nhiều hơn thế trong việc tăng trưởng doanh thu, quản trị rủi ro và hình thành hệ thống quản lý doanh nghiệp hoàn chỉnh. Khi có nhà tái bảo hiểm tín dụng đứng sau hỗ trợ, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin cạnh tranh với các đối tác trong nước cũng như quốc tế về nhiều mặt.
Về cơ cấu khách hàng, theo thống kê của Coface Vietnam, có sự phân hóa rõ rệt giữa tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp xuất nhập khẩu nước ngoài và doanh nghiệp trong nước, khi khối doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng áp đảo khoảng 65-70%. Lý do là các doanh nghiệp này kế thừa tư duy quản trị rủi ro từ công ty mẹ tại châu Âu, Nhật Bản… vốn là các thị trường đã phát triển và rất đề cao quản lý rủi ro tín dụng. Họ coi bảo hiểm tín dụng thương mại là điều kiện “phải có” để vận hành doanh nghiệp.
Trong khi đó, khối doanh nghiệp nội địa áp dụng còn chậm và chủ yếu là các doanh nghiệp thuộc một số lĩnh vực đặc thù như sản xuất, kinh doanh thiết bị linh kiện điện tử, sắt, thép, các sản phẩm ngành nhựa, hóa chất... Tuy vậy, “độ phủ” bảo hiểm tín dụng thương mại dự báo sẽ cải thiện ở các nhóm ngành gỗ xuất khẩu, may mặc, thủy hải sản, sản phẩm thủ công mỹ nghệ…
Hiện tại, còn một số trở ngại khi triển khai bảo hiểm tín dụng tại Việt Nam. Trong đó, theo các chuyên gia nghiên cứu mảng này, trở ngại lớn nhất không nằm ở phí bảo hiểm, mà là “nhận thức về quản trị rủi ro tín dụng” và “mức độ minh bạch dữ liệu”, tiếp đó là chi phí phát sinh và cách thức vận hành khi áp dụng bảo hiểm tín dụng vào hệ thống hiện có của doanh nghiệp. Đáng chú ý, nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa nhận thức đầy đủ về quản trị rủi ro tín dụng, một phần do còn giữ thói quen giao dịch dựa trên niềm tin hoặc các hình thức thanh toán truyền thống, một phần khác là vị thế cạnh tranh hạn chế trong quá trình đàm phán hợp đồng và đàm phán giao dịch.
Về phía công ty bảo hiểm, vấn đề nằm ở thiếu nguồn lực, chưa được trang bị đầy đủ và chuyên nghiệp trong cung cấp giải pháp. Đặc biệt, đối với đơn vị cung cấp giải pháp bảo hiểm tín dụng - nhà tái bảo hiểm, trở ngại lớn nằm ở mức độ minh bạch dữ liệu của các doanh nghiệp ngay tại thị trường trong nước. Nhiều doanh nghiệp nội địa chưa có báo cáo tài chính được kiểm toán minh bạch hoặc duy trì hệ thống nhiều sổ sách, ảnh hưởng đến việc đánh giá năng lực tín dụng. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp chưa hình thành thói quen chia sẻ thông tin với đối tác, mà đối tác đó đang là một kênh hỗ trợ cho hoạt động kinh doanh của mình.
Giải pháp tăng “độ phủ”
Bảo hiểm tín dụng thương mại không chỉ là một gói bảo hiểm để khi có tổn thất thì được bồi thường, mà còn là một công cụ có ý nghĩa nhiều hơn thế trong việc tăng trưởng doanh thu, quản trị rủi ro và hình thành hệ thống quản lý doanh nghiệp hoàn chỉnh.
Để tăng “độ phủ” bảo hiểm tín dụng thương mại, theo CEO Coface Vietnam, các doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận nhiều hơn các kênh cung cấp giải pháp quản trị rủi ro, chẳng hạn các công ty bảo hiểm có sản phẩm bảo hiểm tín dụng, hoặc các đơn vị tư vấn, hoặc các định chế tài chính - ngân hàng; đồng thời, cần chuẩn hóa báo cáo tài chính để nâng cao điểm tín dụng trong mắt các nhà bảo hiểm.
Về phía các công ty bảo hiểm, cần xem bảo hiểm tín dụng thương mại là một trong những sản phẩm chủ lực, từ đó đẩy mạnh công tác tuyên truyền thông tin, giải pháp bảo hiểm tín dụng thông qua các hoạt động marketing, hội thảo…
“Là nhà tái bảo hiểm tín dụng tại thị trường Việt Nam, Coface sẽ đẩy mạnh đầu tư về nhân sự, hệ thống triển khai, kênh hợp tác… nhằm đưa sản phẩm bảo hiểm tín dụng thương mại đến gần các doanh nghiệp hơn và trở thành giải pháp thiết thực, được sử dụng rộng rãi”, bà Phương Anh nói.
Năm 2026, Việt Nam được dự báo có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, với tỷ lệ tăng trưởng GDP đạt 10% trở lên, hứa hẹn thúc đẩy mảng bảo hiểm tín dụng thương mại tích cực hơn. Bởi khi kinh tế tăng trưởng, khối lượng giao dịch thương mại sẽ tăng vọt, kéo nhu cầu quản trị rủi ro tín dụng tăng theo, trong đó có nhu cầu về bảo hiểm tín dụng thương mại.
Cũng theo CEO Coface Vietnam, trong năm 2026, động lực chính cho bảo hiểm tín dụng thương mại không chỉ đến từ tăng trưởng GDP, mà còn từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng. Việt Nam đang trở thành trung tâm sản xuất mới của thế giới. Các đơn hàng lớn hơn, đối tác mới hơn đồng nghĩa với nhu cầu tiếp cận thông tin doanh nghiệp nhiều hơn, sự cần thiết quản lý rủi ro cao hơn, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc đến những giải pháp phòng vệ như bảo hiểm tín dụng thương mại.
Ngoài ra, động lực còn đến từ sự tham gia ngày càng tích cực của các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước. Khi các sản phẩm bảo hiểm truyền thống ngày càng cạnh tranh và dần bão hòa, các doanh nghiệp bảo hiểm đã chủ động hơn trong việc phát triển bảo hiểm tín dụng thương mại.
Cùng với đó, sự tham gia của các định chế tài chính/tổ chức tín dụng cũng góp phần giúp bảo hiểm tín dụng thương mại cải thiện từ năm nay. Theo đó, các ngân hàng khi cho doanh nghiệp vay vốn bắt đầu yêu cầu phải có các công cụ quản trị rủi ro chuyên nghiệp và bảo hiểm tín dụng thương lại là một điểm cộng lớn. Như vậy, đơn vị cung cấp sản phẩm ở một khía cạnh nào đó chính là một khoản đảm bảo cho các ngân hàng cân nhắc trong các chương trình tài trợ thương mại.