Khi ngân hàng không còn muốn… chia phần
Thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam đang nỗ lực “thoát đáy” trong một bối cảnh hoàn toàn khác so với giai đoạn trước. Số liệu từ Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) cho thấy, tổng doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ năm 2025 ước đạt 148.786 tỷ đồng, tăng 0,5% so với cùng kỳ năm trước - con số khiêm tốn, nhưng mang ý nghĩa quan trọng: Thị trường đã ngừng co lại.
Tổng tài sản toàn thị trường ước đạt hơn 1,1 triệu tỷ đồng (tăng 8,58%), trong đó riêng khối bảo hiểm nhân thọ chiếm 953.586 tỷ đồng. Lượng vốn đầu tư trở lại nền kinh tế ước đạt 958.987 tỷ đồng, tăng hơn 10% - cho thấy ngành bảo hiểm vẫn là trụ cột tài chính quan trọng, dù giai đoạn tăng trưởng dễ dàng đã qua.
Theo dự báo của GlobalData, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam sẽ ghi nhận tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) ở mức 3,2% trong giai đoạn 2025-2029. Quy mô thị trường ước đạt khoảng 165.400 tỷ đồng (tương đương 6,4 tỷ USD) vào năm 2029. Động lực đến từ 3 yếu tố nền tảng: Dân số già hóa nhanh, tỷ lệ tham gia bảo hiểm mới chỉ đạt 11,7% vào cuối năm 2025 và thu nhập hộ gia đình tiếp tục cải thiện.
Thị trường phục hồi là một thực tế. Song, chiếc bánh thị phần đang được chia lại và những người đến sau bằng mô hình hoạt động hoàn toàn khác như LP Life, Techcom Life hay VP Life sẽ không còn chơi theo luật cũ.
Trong nhiều năm, bancassurance là kênh hợp tác: Ngân hàng phân phối, công ty bảo hiểm cung cấp sản phẩm, hai bên chia doanh thu theo hợp đồng độc quyền hoặc hợp tác toàn diện… Mô hình này từng tạo ra tăng trưởng ngoạn mục, nhưng cũng đặt ngân hàng vào thế phụ thuộc vào sản phẩm và thương hiệu của đối tác bảo hiểm.
Tuy nhiên, hiện nay, xu hướng đang thay đổi. Thay vì ký hợp đồng phân phối, một số ngân hàng lớn chọn cách xây dựng pháp nhân bảo hiểm riêng - sở hữu toàn bộ chuỗi giá trị từ thiết kế sản phẩm, định giá rủi ro… đến phân phối và chăm sóc sau bán hàng.
Trước LP Life, thị trường đã xuất hiện những cái tên như Techcom Life và VP Life thông qua phương án thành lập công ty bảo hiểm nhân thọ của 2 ngân hàng mẹ là Techcombank và VPBank.
Nhân tố bảo hiểm mới có nguồn gốc từ ngân hàng sẽ chưa dừng lại. Theo nguồn tin của Báo Đầu tư Chứng khoán, một ngân hàng có thị phần trong tốp 10 doanh thu đang xây dựng đề án thành lập công ty bảo hiểm nhân thọ nhằm hoàn tất hệ sinh thái ngân hàng - bảo hiểm của mình.
Bước đi có lý do kinh tế rõ ràng của các ngân hàng lớn khi thành lập công ty bảo hiểm nhân thọ trực thuộc là bởi toàn bộ biên lợi nhuận từ phí bảo hiểm sẽ được giữ lại trong hệ sinh thái, thay vì chuyển ra ngoài cho đối tác bảo hiểm như trước đây.
Ngoài ra, công ty bảo hiểm thuộc ngân hàng sẽ có chi phí tiếp cận khách hàng gần như bằng không khi tận dụng mạng lưới phòng giao dịch sẵn có, trải rộng từ tỉnh/thành phố xuống tận phường/xã của ngân hàng mẹ. Khách hàng của ngân hàng mẹ - vốn đã có quan hệ tín dụng, tiền gửi và thanh toán - là tệp khách hàng mục tiêu đã được định danh và phân loại sẵn, không mất chi phí tìm kiếm…
Kênh đại lý trước sức ép sinh tồn
Theo GlobalData, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam dự báo tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) ở mức 3,2% trong giai đoạn 2025-2029. Quy mô thị trường ước đạt khoảng 165.400 tỷ đồng (tương đương 6,4 tỷ USD) vào năm 2029.
Theo các chuyên gia trong ngành, những diễn biến mới của thị trường cho thấy, kênh đại lý (Agency) tiếp tục đối mặt với nhiều áp lực cùng lúc, có thể kể đến đầu tiên là nguy cơ mất địa bàn khi các “vùng xanh” - nơi mạng lưới quan hệ cá nhân và sự hiện diện địa phương là lợi thế quyết định của đại lý bảo hiểm, đang gặp thách thức trực tiếp bởi mạng lưới phòng giao dịch của ngân hàng mẹ. Khi người dân có thể mua bảo hiểm tại quầy giao dịch mà họ đã tin tưởng để gửi tiền và vay vốn, lợi thế “quen mặt” sẽ dần mất đi.
Kế đến là rủi ro mất khách hàng qua gói tích hợp. Khi ngân hàng cung cấp gói cho vay ưu đãi lãi suất có điều kiện gắn với mua bảo hiểm nội bộ, khách hàng hiện hữu của đại lý - nhiều người cũng là khách hàng của ngân hàng đó - đứng trước lựa chọn giữa lợi ích tài chính ngắn hạn và hợp đồng bảo hiểm đang còn hiệu lực.
Tuy vậy, áp lực không đồng nghĩa với sự thoái lui của kênh đại lý. Điểm yếu có tính cấu trúc của bancassurance tự doanh nằm ở chính ưu điểm của nó: Quy mô và chuẩn hóa. Một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ kéo dài 10-20 năm đòi hỏi sự đồng hành liên tục qua từng biến cố sức khỏe, thu nhập và kế hoạch gia đình - điều mà giao dịch viên tại quầy, vốn phải phục vụ hàng chục giao dịch mỗi ngày, khó có thể đáp ứng một cách thực chất.
Trong bối cảnh đó, vai trò của đại lý buộc phải nâng cấp, từ người bán hợp đồng trở thành chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân, tức là người có khả năng tích hợp bảo hiểm vào kế hoạch tổng thể về tích lũy, quản lý rủi ro và chuyển giao tài sản của khách hàng. Đây cũng là hướng mà các công ty bảo hiểm nhân thọ lớn đang tích cực đầu tư khi triển khai các chương trình đào tạo và phát triển đội ngũ chuyên sâu, hỗ trợ tư vấn viên chuyển dịch lên phân khúc khách hàng có nhu cầu phức tạp hơn.
Trong cấu trúc thị trường đang hình thành, bancassurance tự doanh sẽ chiếm ưu thế ở phân khúc phổ thông - khách hàng mua bảo hiểm đơn giản, có động lực từ gói tích hợp tài chính. Trong khi đó, đại lý có tiềm năng thống lĩnh phân khúc cao hơn - khách hàng có tài sản lớn, có nhu cầu hoạch định tài chính dài hạn và cần tư vấn được cá nhân hóa.
Một vài tín hiệu thay đổi từ thị trường đang xác nhận hướng đi đó. Chẳng hạn, Manulife Việt Nam triển khai chương trình “Đại sứ Xanh Phú Quý” dành cho những ứng viên mong muốn phát triển sự nghiệp chuyên nghiệp, bền vững trong ngành tài chính - bảo hiểm. Thay vì tuyển số lượng lớn theo kiểu truyền thống, chương trình hỗ trợ tài chính 90 ngày đầu, đào tạo chuyên sâu về hoạch định tài chính và quản lý tài sản, đồng thời trang bị công cụ AI phân tích nhu cầu khách hàng - định hướng rõ ràng vào phân khúc khách hàng có nhu cầu phức tạp, hơn là bán hợp đồng đại trà.
Tương tự, Prudential Việt Nam ra mắt chiến dịch “Be The One - Start As One”, tập trung xây dựng thế hệ tư vấn viên với tư duy nghề nghiệp dài hạn, khả năng đồng hành cùng khách hàng qua nhiều giai đoạn tài chính, thay vì chỉ chốt hợp đồng bảo hiểm đơn thuần.
Mới nhất, FWD Việt Nam và Viện Phát triển Bảo hiểm Việt Nam (VIDI) đã ký kết hợp tác trong lĩnh vực đào tạo lực lượng tư vấn bảo hiểm. Chương trình tập trung xây dựng bộ nội dung đào tạo chuẩn hóa đầu tiên dành cho đội ngũ tư vấn, bao gồm hệ thống giáo trình, tài liệu học viên và khung kiến thức thống nhất. Một trọng tâm khác là cách tiếp cận đào tạo liên tục và có hệ thống. Theo đó, năng lực tư vấn không chỉ hình thành từ giai đoạn đào tạo ban đầu, mà được cập nhật và củng cố xuyên suốt quá trình làm nghề, giúp đội ngũ thích ứng tốt hơn với những thay đổi về thị trường, quy định pháp lý và kỳ vọng của khách hàng…
Những động thái trên phát đi cùng một thông điệp: Các công ty bảo hiểm nhân thọ đang chủ động định hình lại kênh đại lý, trước áp lực cạnh tranh từ kênh bancassurance tự doanh. Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, CEO một doanh nghiệp bảo hiểm nhận định, thị trường bảo hiểm Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển giao mang tính lịch sử. Trong ngắn hạn, thị trường còn đối mặt thách thức và tăng trưởng khiêm tốn, đây là “khoảng lặng tích cực” cần thiết cho quá trình sàng lọc, tái cấu trúc. Về dài hạn, bức tranh sẽ tươi sáng hơn khi niềm tin khách hàng hồi phục, sản phẩm và đội ngũ tư vấn được chuẩn hóa, nâng tầm chuyên nghiệp.